İlgili İlgisiz İlgeçler

← Önceki (Oluşu İfade Etme) \|	İçindekiler	\| Sonraki (Sıfatlar) →
	Alıştırmalar

Bu Sayfada

İlgeç Kullanarak Dilbilgisel İşlevi Tanımlama

Bir önceki konuda öğrendiklerimizi, adlar arasında ilgi kurmayı öğrenerek pekiştirelim. Bunun için ilgeçler kullanılır. Sözcüğün cümledeki görevini belirtmek için sözcüğün sonuna eklenen bir veya iki hiraganadır. İlgeçleri yerinde kullanmak çok önemlidir çünkü ilgeç değişince cümlenin anlamı tamamen değişebilir. Örneğin "Balık yiyor[um]" cümlesi, sadece bir ilgecin değişmesiyle "Balık [birşey] yiyor" anlamını alabilir.

「は」 Gündem İlgeci

Öğreneceğimiz ilk ilgeç gündem ilgecidir. Gündem ilgeci ne hakkında konuştuğumuzu gösterir, yani cümlenin gündemini belirler. Diyelim ki kişi "Öğrenci değil(im)" diyor. Japonca'da bu geçerli bir cümle, ancak cümle gündemini bilmeden pek birşey anlaşılmaz. İşte gündem ilgeci, Japonca'da, cümlenin konusunu belirtmenin olanağını verir. Bu ilgeç 「は」 yazacıyla (karakteriyle) ifade edilir. Normalde /ha/ olarak okunan bu yazaç, gündem ilgecini belirtmek için kullanıldığında /va/ olarak okunur.

1. Örnek

ボブ：　アリスは？- Alice [sen] öğrenci mi[sin]?
アリス：　、。- Evet öğrenci[yim].

Burada Bob sorduğu sorunun Alice ile ilgili olduğunu vurguluyor. Cümlede 「だ」 nın olmayışına dikkat edin. Gündem belirtildiği için Alice'in öğrenci olduğunu anlamak için başka bir şeye gerek yok. Bob soru soru soruyor, bu cümlede ada 「だ」 zaten eklenmez. Bunu yaparsak aynı cümlede hem soru sormaya hem de yargıda bulunmaya çalışmış oluruz.

2. Örnek

ボブ）　ジムは？- Jim yarın mı?
アリス）　じゃない。- Yarın değil.

Gündemi bilmediğimiz için bu konuşmadan kesin bir anlam çıkaramayız. Yarın haftanın günü Jim olamayacağı zaten belli. Cümle Jim'in yarın yapması muhtemel birşey hakkında olabilir. Örneğin konuşma sınavına girip girmeyeceğini soruyor olabilir.

3. Örnek

アリス）　はだ。- Bugün sınav [günü].
ボブ）　ジムは？ - Ya Jim?
アリス）　ジムは。 - Jim[inki] yarın.

Gündem ilgecinin işaret ettiği şeyler çok genel şeyler olabilir. Gündem ilgeci herhangi bir eyleme veya nesneye atıfta bulunabilir, bunlar başka cümlelerde geçse bile. Örneğin yukarıda son cümlen Jim'in ne gün sınava gireceği ile ilgili. Ama bu cümlede "sınav" sözcüğü hiç geçmiyor!

「も」 De/Dahi İlgeci

Odak ilgecine çok benzer olan başka bir ilgeç de/dahi ilgecidir. Esasen görevi odak ilgeciyle aynıdır; ek olarak de/dahi anlamını katar. Mevcut konuya (gündeme) ek başka bir konu ilave eder. De/dahi ilgeci 「も」 ile ifade edilir; kullanım yerini en iyi örnek vererek açıklayabiliriz.

1. Örnek

ボブ：　アリスは？- Alice [sen] öğrenci mi[sin]?
アリス：　うん、トムも。- Evet [öğrenciyim], Tom da öğrencidir.

İki yargının çelişmemesine dikkat edin. "Öğrenciyim, Tom da öğrenci değil." cümlesi anlamsız olur. Bunun yerine bir sonraki örnekte görüldügü gibi Alice 「は」 gündem ilgecini kullanarak de/dahi anlamını katmadan durumu anlatabilir.

2. Örnek

ボブ：　アリスは？- Alice [sen] öğrenci mi[sin]?
アリス：　うん、でもトムはじゃない。- Evet, ama Tom öğrenci değil.

3. Örnek

Bu da başka bir seçenek.
ボブ：　アリスは？- Alice [sen] öğrenci mi[sin]?
アリス：　ううん、トムもじゃない。- Hayır, Tom da değil.

Peki neden Bob Alice'le ilgili bir soru sorarken Alice birdenbire Tom'dan söz açmaktadır? Belki Tom onun hemen yanındadır ve Alice onu da konuşmaya dahil etmek istiyor.

「が」 Özne İlgeci

Tamam, 「は」 ve 「も」 ilgeçleri ile yeni bir odak belirtebilmekteyiz. Peki ya odağın ne olduğunu bilmiyorsak? Ya "Öğrenci kim?" diye sormak istiyorsak? Bu durumda başka bir ilgece ihtiyacımız var çünkü öğrencinin kim olduğunu bilmiyoruz. Odak ilgecini kullansaydık soru "Kim öğrenci midir?" sorusuna döner, ki bu "Kim" bir kişi olmadığı için anlamsız olur.

Bu noktada 「が」 ilgeci devreye giriyor. Bu ilgece özne ilgeci diyoruz.

1. Örnek

ボブ：　が？- Kim öğrenci?
アリス：　ジムが。- Jim öğrenci.

Bob kişilerin arasından kimin öğrenci olduğunu tespit etmek istiyor. Alice Jim'in öğrenci olduğu cevabını veriyor. Jim sözkonusu olunca onun (belki de Bob'un kastetmediği) öğrenci olduğunu söylemek için Alice odak ilgecini kullanarak da cevap verebilirdi. Aradaki farkı aşağıdaki örnekte görebilirsiniz.

2. Örnek

（１）　が？ - Kim öğrenci?
（２）　は？- Öğrenci kim?

Umarım （１）in kimin öğrenci olduğunu tespit etmeye çalıştığını （２）nin ise öğrenci ile ilgili sadece söz açtığını anlatabilmişimdir. （１）de 「が」yı 「は」 ile değiştiremezsiniz çünkü "kim" özne durumuna geçer, o zaman soru da "Kim öğrenci midir?"e dönüşür.

「は」 ve 「が」 ilgeçleri Türkçe karşılıkları olmadığı ve tümce çevirileri yakın oldiği için birbirine çok benzer görünüyorlar. Örneğin, 「私は学生」 "Ben öğrenciyim", 「私が学生」 ise "Öğrenci benim" olarak çevirilir. Ancak bu benzerlik Türkçe'de bağlamın Japonca'da olduğu kadar tümcenin anlamını etkilememesinden kaynaklanır. Birinci tümcenin odağı 「私」 olduğu için tümce "Ben öğrenciyim" anlamını taşır. Ancak ikinci tümcede 「が」 özne ilgeci 「私」 öğrencinin kim olduğunu vurgular: ben.

「が」 ilgeci gizli bir sorunun cevabını veriyormuş gibi de düşünebilirsiniz. 「ジムが魚だ」 tümcesi "Balık kim?" ya da belki "Jim ne yemeyi sever?" sorusunun yanıtı olabilir. 「これが車」 tümcesinde ise "Hangi araba?" sorusu yanıtlanıyor olabilir. Doğru şekilde ele aldığımızda aslında 「は」 ve 「が」 ilgeçleri oldukça farklıdır. 「が」 ilgeci varlıkların belirli özelliklerini tespit ederken, 「は」 ilgeci sadece yani bir odağı gündeme getirmek için kullanılır. Daha uzun tümcelerde neyin gündeme getirildiğinin belirsiz olmaması için odağın virgüllerle ayrılması olağandır.

← Önceki (Oluşu İfade Etme)	İçindekiler	Sonraki (Sıfatlar) →
Alıştırmalar