Geçici Değil, Geçişli!

← Önceki (İlgeçler 2) | İçindekiler | Sonraki (Yan Tümceler) →



Geçişli ve Geçişsiz Eylemler

Japonca'da bazı eylemler geçişli/geçişsiz ayrımına tabi tutulur. Geçişli eylemler bir nesneyi doğrudan etkiler; geçişsiz eylemler ise etkilemez. 「ボールとした」 (topu düşürdüm) ve 「ボールちた」(top düştü) örneklerini ele alalım. Birinci tümcedeki düşürmek eylemi doğrudan topu etkiler. İkinci tümcedeki ise düşmek eylemi bir nesneyi etkilemez, top tümcenin öznesidir. Başka bir örnek: 入れる (kutuya koymak) ve 入る (kutuya girmek).

Temel anlam ve Kanci simgesi aynı olunca, bir kanci bedeline ile iki eylem öğrenmiş oluyoruz. Geçişli ve geçişsiz eylem örneklerini karşılaştıran bir çizelgeye bakalım:

Geçişli ve Geçişsiz Eylemler
Geçişli Geçişsiz
落とす düşürmek 落ちる düşmek
出す çıkarmak 出る çıkmak, ayrılmak
入れる sokmak 入る girmek
開ける açmak 開く açılmak
閉める kapamak 閉まる kapanmak
付ける eklemek 付く eklenmek
消す silmek 消える kaybolmak
抜く çıkarmak, çekmek 抜ける çıkarılmak

İlgeçlerin Kullanımında Dikkat Edilecek Hususlar

Buradan şu ders çıkar; hangi ilgecin hangi eylemle kullanılacağı önemlidir. WWWJDIC malesef geçişli ve geçişsiz eylemleri ayırmaz dolayısıyla yeni bir eylemle karşılaştığınızda bunun hangi türden olduğunu, hatta geçişli/geçişsiz ayrımına tutulup tutulamayacağını belirlemek güçleşir. Önerebileceğim tek şey WWWJDIC kaynağında tümce örneklerini dikkatlice incelemektir. Ya da bir yerden geçişli/geçişsiz eylem ayrımının listesini bulup bunu ezberlemeyi deneyebilirsiniz.

(1) 電気付けた。- (Ben) ışıkları yaktım.
(2) 電気付いた。- Işıklar yandı.
(3) 電気消す。- Işıkları söndürmek.
(4) 電気消える。- Işıklar sönmek.
(5) 開けた?- Kim pencereyi açtı?
(6) どうして開いた?- Neden pencere açıldı?

Şunu akıldan çıkarmamalı: geçişsiz eylemlerin nesnesi olmaz. Aşağıdaki tümceler hatalı kullanıma örnektir.

(誤) 電気付いた。- (「を」 yerine 「が」 veya 「は」 kullanmalı)
(誤) 電気消える。- (「を」 yerine 「が」 veya 「は」 kullanmalı)
(誤) どうして開いた?- (「を」 yerine 「が」 veya 「は」 kullanmalı)

「を」 dışındaki ilgeçlerle kullanılan bazı eylemler geçişli/geçişsiz ayrımının dışındadır:
(1) ジムが学校走る。- Jim okula koşmak.

← Önceki (İlgeçler 2) İçindekiler Sonraki (Yan Tümceler) →