Thể hiện "bắt buộc phải" ("must") hoặc "nên phải" ("have to")
From JapaneseGuide
| ← Previous (Conditionals) | | Main Page | | Next (Desire and Suggestions) → |
Contents |
Khi có điều gì đó phải làm hay không được làm
Trong cuộc sống, có nhiều thứ chúng ta phải làm hay không được làm ví dụ như dọn rác hay làm bài tập. Chúng ta sẽ tìm hiểu làm thế nào để nói điều này bằng tiếng Nhật, bởi vì đây là một mẫu câu hữu dụng và nó cũng liên quan chặt chẽ đến phần trước. Chúng ta cũng sẽ tìm hiểu xem làm thể nào để nó câu "Bạn không phải..." khi kết thúc phần này.
Sử dụng 「だめ」, 「いけない」, và 「ならない」 đối với những điều không được làm
Nếu bạn không biết 「だめ」（駄目） có nghĩa là gì, Tôi đề nghị bạn tra trong WWWJDIC và click vào liên kết [Ex] để xem các câu ví dụ. Về cơ bản, nó có nghĩa là "không tốt" nhưng hãy cẩn thận xem xét các câu ví dụ bởi vì nó có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Hai cụm từ khác trong phần này là 「いけない」 và 「ならない」 và về cở bản chúng cũng có cùng nghĩa như 「だめ」. Tuy nhiên, trong khi 「いけない」 tự nó có nghĩa thì, 「ならない」 chỉ có thể được sử dụng trong mẫu ngữ pháp được nói dưới đây. Thêm vào đó, mặc dù 「いけない」 và 「ならない」 trông giống như tính từ-i nhưng chúng thực sự không phải là tính từ. Chúng ta sẽ tìm hiểu làm thế nào để sử dụng những cụm từ này để nói vè những điều không được làm.
Làm thế nào để nói: Không được [động từ]
- Lấy thể te của động từ, thêm 「は」 (wa) và cuối cùng gắn 「だめ」、「いけない」、hay 「ならない」.
例） 入る → 入って + は + だめ／いけない／ならない = 入ってはだめ／入ってはいけない／入ってはならない
（１） ここに入ってはいけません。- Bạn không được vào đây.
（２） それを食べてはだめ！- Bạn không thể (không được) ăn thứ đó!
（３） 夜、遅くまで電話してはならない。- Bạn không được gọi điện thoại quá khuya.
（４） 早く寝てはなりませんでした。- Không được phép ngủ sớm.
Sự khác nhau giữa 「だめ」、「いけない」、và 「ならない」 là, trước hết, 「だめ」 là casual. Trong khi 「いけない」 và 「ならない」 về cơ bản là giống nhau, 「ならない」 thì tổng quát hơn cho những thứ áp dụng cho hơn một người ví dụ như luật hay các nguyên tắc.
Nhấn mạnh những thứ phải làm
Có thể bạn nghĩ rằng ngược lại của "Bạn không được..." sẽ là 「いける」 hay là 「なる」 vì trông nó giống như thể khẳng định của 「いけない」 và 「ならない」. Nhưng tôi đã nói rằng là 「いけない」 và 「ならない」 phải luôn ở thể phủ định, do đó như vậy không đúng. Sự thực thì, chúng ta sẽ vẫn dùng 「だめ／いけない／ならない」 nhưng chúng ta sẽ dùng động từ ở thể ngược lại ở trước đó. Sử dụng phủ định hai lần mới đầu có lẽ hơi khó chịu nhưng bạn sẽ quen khi luyện tập nhiều. Có ba cách để đổi động từ trước khi thêm 「だめ／いけない／ならない」, hai trong số đó liên quan đến điều kiện và vì vậy bạn có thể tự tin vì bạn vừa học mệnh đề điều kiện ở phần trước, phải không?
Làm thế nào để diễn đạt: Phải [động từ]
- Negative te-form + 「は」 (wa) particle + だめ／いけない／ならない
- Negative verb + 「と」 conditional + だめ／いけない／ならない
- Negative verb + 「ば」 conditional + だめ／いけない／ならない
●Cách đầu tiên tương tự như ngữ pháp "không được làm" ngoại trừ việc sử dụng động từ ở thể phủ định.
（１） 毎日学校に行かなくてはなりません。- Phải đến trường mỗi ngày.
（２） 宿題をしなくてはいけなかった。- Phải làm bài tập.
●Phương pháp thứ hai sử dụng mệnh đề điều kiện tự nhiên mà chúng ta đã học ở phần trước. Nó có nghĩa là nếu bạn không làm điều gì đó thì sẽ dẫn đến sự thật là điều đó không tốt. (Nói một cách khác, bạn phải làm nó.) Tuy nhiên, người ta thường dùng nó trong các ngữ cảnh tự nhiên mà chúng ta đã học ở phần trước vì nó ngắn và dễ dùng hơn hai ngữ pháp kia.
（１） 毎日学校に行かないとだめです。- Phải đến trường mỗi ngày.
（２） 宿題をしないといけない。- Phải làm bài tập.
●Cách thứ ba tương tự như cách thứ hai ngoài việc sử dụng mẫu mệnh đề điều kiện khác đã được giải thích trong phần trước. Mệnh đề điều kiện 「ば」 có thể được sử dụng trong các ngữ cảnh rộng hơn. Chú ý rằng vì động từ luôn ở thể phủ định trong mệnh đề điều kiện 「ば」, chúng ta sẽ luôn bỏ 「い」 ở cuối và thêm 「ければ」 vào.
（１） 毎日学校に行かなければいけません。 - Phải đến trường mỗi ngày.
（２） 宿題をしなければだめだった。- Phải làm bài tập.
Có vẻ như tôi vừa lướt qua rất nhiều điểm bởi vì có đến ba dạng ngữ pháp và 「だめ／いけない／ならない」 tạo ra đến chín kết hợp (3x3). Tuy nhiên, có một số kết hợp được dụng thường xuyên hơn những kết hợp khác nhưng tôi không đề cập đến vì bất kỳ kết hợp nào cũng đúng về mặt ngữ pháp và việc đề cập đến điều này có thể sẽ làm các bạn bối rối. Chỉ cần nhớ là không có gì mới trong các luật biến đổi. Chúng ta đã xem xét về mệnh đề điều kiện trong bài trước và chỉ cần thêm giới từ 「は」 vào sau động từ thể て.
※ Reality Check
Although we spent the last section explaining 「～なければ」 and 「～なくては」, the reality is that because they are so long, they are practically never used in real conversations. While they are often used in a written conetext, in actual speech, people usually use the 「と」 conditional or the various shortcuts described below. In casual speech, the 「と」 conditional is the most prevalent type of conditional. Though I explained in depth the meaning associated with the 「と」 conditional, you have to take it with a grain of salt here because people are inherently lazy.
Various short-cuts for the lazy
You may have been grumbling and complaining about how long most of the expressions are just to say you must do something. You can end up with up to eight additional syllables just to say "I have to..."!
Well, others have thought the same before and people usually use short abbreviated versions of 「なくては」 and 「なければ」 in casual speech. Teachers are often reluctant to teach these overly familiar expressions because they are so much easier to use which is bad for times when they might not be appropriate. But, on the other hand, if you don't learn casual expressions, it makes it difficult to understand your friends (or would-be friends if you only knew how to speak less stiffly!). So here they are but take care to properly practice the longer forms so that you will be able to use them for the appropriate occasions.
Casual abbreviations for things that must be done
- Simply replace 「なくて」 with 「なくちゃ」
- Simply replace 「なければ」 with 「なきゃ」
Right now, you may be saying, "What the?" because the "abbreviations" are about the same length as what we've already covered. The secret here is that, unlike the expressions we learned so far, you can just leave the 「だめ／いけない／ならない」 part out altogether!
（１） 勉強しなくちゃ。 - Gotta study.
（２） ご飯を食べなきゃ。 - Gotta eat.
The 「と」 conditional is also used by itself to imply 「だめ／いけない／ならない」.
（１） 学校に行かないと。－Gotta go to school.
There is another 「ちゃ」 abbreviation for things that you must not do. However, in this case, you cannot leave out the 「だめ／いけない／ならない」 part out. Since this is a casual abbreviation, 「だめ」 is used in most cases.
One very important difference for this casual form is that verbs that end in 「む」、「ぶ」、「ぬ」 use 「じゃ」 instead of 「ちゃ」. Essentially, all the verbs that end in 「んだ」 for past tense fall in this category as you can see by this chart.
Casual abbreviations for things that must not be done
- Replace 「ては」 with 「ちゃ」
- Replace 「では」 with 「じゃ」
（１） ここに入っちゃだめだよ。 - You can't enter here.
（２） 死んじゃだめだよ！ - You can't die!
On a final note, in general, 「ちゃ」 sounds a bit cutesy or girly. You've already seen an example of this with the 「ちゃん」 suffix. Similarly, 「なくちゃ」 also sounds a bit cutesy or childish.
Saying something is ok to do or not do
Now let's learn how to say either that it's ok to do or not do something. I decided to shove this section in here because in Japanese, this is essential how to say that you don't have to something (by saying it's ok to not do it). The grammar itself is also relatively easy to pick up and makes for a short section.
By simply using the te-form and the 「も」 particle, you are essentially saying, "even if you do X..." Common words that come after this include 「いい」, 「大丈夫」, or 「構わない」. Some examples will come in handy.
（１） 全部食べてもいいよ。- You can go ahead and eat it all. (lit: Even if you eat it all, it's good, you know.)
（２） 全部食べなくてもいいよ。- You don't have to eat it all. (lit: Even if you don't eat it all, it's good, you know.)
（３） 全部飲んでも大丈夫だよ。- It's OK if you drink it all. (lit: Even if you drink it all, it's OK, you know.)
（４） 全部飲んでも構わないよ。- I don't mind if you drink it all. (lit: Even if you drink it all, I don't mind, you know.)
In casual speech, 「～てもいい」 sometimes get shortened to just 「～ていい」.
（１） もう帰っていい？- Can I go home already?
（２） これ、ちょっと見ていい？- Can I take a quick look at this?
